AB Yapay Zekâ Yasası'nda Erteleme: Ne Değişti, Neler Yürürlükte?
Avrupa Birliği'nin "Digital Omnibus" paketiyle Yapay Zekâ Yasası'nın yüksek riskli sistemlere ilişkin yükümlülükleri ertelendi. Yeni takvim, 2 Ağustos 2026 itibarıyla yürürlükte olanlar ve AB ile iş yapan Türk şirketleri için kontrol listesi.
Avrupa Birliği'nin Yapay Zekâ Yasası (AI Act) uzun süredir 2 Ağustos 2026 tarihiyle anılıyordu. Yüksek riskli yapay zeka sistemlerine yönelik ağır yükümlülüklerin bu tarihte başlaması bekleniyordu. Ancak AB, "Digital Omnibus" adı verilen sadeleştirme paketiyle takvimi değiştirdi. Paket Haziran 2026'da kabul edildi ve 27 Temmuz 2026'da yürürlüğe girdi.
Bu yazı hukuki görüş değildir; AB pazarına ürün veya hizmet sunan şirketlerin kendi durumları için uzman desteği alması gerekir.
Yeni takvim
| Yükümlülük | Eski tarih | Yeni tarih |
|---|---|---|
| Bağımsız yüksek riskli sistemler (Ek III: işe alım, eğitim, kredi değerlendirme vb.) | 2 Ağustos 2026 | 2 Aralık 2027 |
| Düzenlenmiş ürünlere gömülü yüksek riskli sistemler (Ek I: tıbbi cihazlar, makineler vb.) | 2 Ağustos 2027 | 2 Ağustos 2028 |
| Şeffaflık yükümlülükleri (Madde 50) | 2 Ağustos 2026 | Değişmedi |
| Piyasadaki mevcut sistemler için yapay zeka içeriği işaretleme | 2 Ağustos 2026 | 2 Aralık 2026 |
Kısacası en ağır yükümlülükler 16 aydan iki yıla kadar ertelendi; ama şeffaflık kuralları takvimde kaldı.
2 Ağustos 2026 itibarıyla neler geçerli?
Şeffaflık yükümlülükleri: İnsanlarla etkileşen yapay zeka sistemleri (sohbet botları gibi), kullanıcıya bir yapay zekayla konuştuğunu bildirmeli. Deepfake içerikler ve yapay zekayla üretilen içerikler belirli kurallar çerçevesinde açıkça işaretlenmeli.
İçerik işaretleme: Yapay zekayla üretilen ses, görüntü, video ve metinlerin makine tarafından okunabilir şekilde tanınabilir olması gerekiyor. 2 Ağustos 2026'dan sonra piyasaya çıkan sistemler için bu kural hemen geçerli; daha önce piyasada olan sistemlere 2 Aralık 2026'ya kadar süre tanındı.
Genel amaçlı yapay zeka modelleri: Büyük dil modelleri gibi genel amaçlı modellerin sağlayıcılarına yönelik kurallar daha önceki takvimine göre işlemeye devam ediyor.
Yasaklı uygulamalar: 2025'ten bu yana yürürlükte olan yasaklar (örneğin sosyal puanlama, belirli manipülatif uygulamalar) geçerli. Omnibus ile listeye, rıza dışı mahrem görüntü ve çocuk istismarı içeriği üretmek için tasarlanmış sistemlerin yasaklanması da eklendi.
Omnibus'un getirdiği diğer değişiklikler
- Okuryazarlık: Yapay zeka okuryazarlığını sağlama yükümlülüğü, sağlayıcı ve kullanıcı şirketlerden Komisyon ve üye devletlerin bunu destekleme ve kolaylaştırma rolüne kaydırıldı.
- KOBİ kolaylıkları: Küçük ve orta ölçekli işletmelere tanınan bazı kolaylıklar, biraz daha büyük şirketlere de genişletildi; basitleştirilmiş dokümantasyon imkânı arttı.
- Kayıt: Sistemlerinin yüksek riskli olmadığını değerlendiren sağlayıcılar için basitleştirilmiş bir kayıt yükümlülüğü yeniden getirildi.
- Denetim: AB Yapay Zekâ Ofisi'nin genel amaçlı modeller ve bu modeller üzerine kurulu sistemler üzerindeki denetim yetkisi genişledi.
- Düzenleyici deneme alanları: Üye devletlerin bu alanları kurma süresi 2 Ağustos 2027'ye uzatıldı.
Türk şirketleri neden ilgilenmeli?
AB Yapay Zekâ Yasası yalnızca AB'de kurulu şirketleri değil, AB pazarına yapay zeka sistemi sunan ya da çıktıları AB'de kullanılan şirketleri de kapsıyor. Türkiye'nin AB ile yoğun ticari ilişkisi düşünüldüğünde birçok şirket doğrudan ya da dolaylı olarak etkileniyor:
- AB'deki müşterilere yazılım ve dijital hizmet sunan şirketler
- AB'ye ihraç edilen ürünlere yapay zeka bileşeni ekleyen üreticiler
- AB'li şirketlere taşeron hizmet veren yazılım ve veri şirketleri
Erteleme bir mola değil, hazırlık süresi
Ertelemeyi "şimdilik bir şey yapmaya gerek yok" diye okumak hata olur. Yüksek riskli sistemler için gereken risk yönetimi, veri yönetişimi, teknik dokümantasyon ve insan gözetimi gibi yükümlülükler aylar süren hazırlık gerektiriyor. 2 Aralık 2027 aslında çok uzak değil.
Kontrol listesi
- Envanter çıkar: Şirketin geliştirdiği ve kullandığı yapay zeka sistemlerini listele.
- Sınıflandır: Her sistem hangi risk kategorisinde? Yasaklı, yüksek riskli, şeffaflık yükümlülüğü olan ya da minimal risk.
- Şeffaflığı hemen ele al: Sohbet botları ve yapay zeka içerik üretimi için bilgilendirme ve işaretleme kuralları şu anda geçerli.
- Yüksek riskliler için yol haritası çıkar: Ek III kapsamındaki sistemler için 2027 sonuna kadar bir uyum projesi planla. Bu iş başlı başına bir proje: kapsam, kaynak, kilometre taşları ve risklerle yönetilmeli.
- Tedarikçilerini sorgula: Kullandığın yapay zeka hizmetlerinin sağlayıcıları uyum konusunda ne yapıyor?
- Takipte kal: Uygulama rehberleri ve standartlar yayımlandıkça planını güncelle.
Son söz
Digital Omnibus, AB'nin yapay zeka düzenlemesinden vazgeçtiği anlamına gelmiyor; şirketlere daha gerçekçi bir hazırlık süresi tanıyor. Bu süreyi iyi kullanan şirketler, yükümlülükler başladığında hem uyumlu hem de rakiplerinden bir adım önde olacak.